NCOI Onderzoeksinstituut

Onderzoekslijn: Kwaliteit en Gezondheidszorg

Opleiding
Lector
Betrokken lid Academic Board




 
Achtergrond

Een terugtredende overheid, de liberalisering van gezondheidszorgmarkt en de introductie van een vrijemarkteconomie; de gezondheidszorgmarkt is aan het veranderen. Hierdoor wordt het voor alle actoren, van individuele zorgprofessional tot zorginstellingen en zorgverzekeringsmaatschappij, steeds belangrijker om onderscheidend te zijn. Los daarvan stelt de overheid dat voor het goed functioneren van het zorgsysteem de kwaliteit van zorgaanbieders zichtbaar moet zijn. De patiënt kan zo de prestaties van zorginstellingen en zorgverzekeraars met elkaar vergelijken en een passende keuze maken uit het zorgaanbod1.

Kwaliteit van zorg kan van verschillende kanten bekeken worden, bijvoorbeeld door de ogen van een zorgvrager, een zorgverlener, of een directie van een zorginstelling en is daardoor niet eenduidig te omschrijven2. De veel geciteerde Nederlandse definitie van kwaliteit is geformuleerd door de Raadscommissie voor Gezondheidsonderzoek en luidt: 'Kwaliteit is de mate waarin het geheel van eigenschappen (het gerealiseerde) van een product, proces en dienst voldoet aan de eraan gestelde eisen (norm of verwachtingen), die voortvloeien uit een gebruikersdoel3.

Inleiding

Kwaliteit wordt met behulp van kwaliteitsindicatoren gemeten en zowel een persoon, een proces, als een product (de 3 P’s) kunnen onderwerp zijn van een kwaliteitsbeoordeling4. Zo kan een individuele zorgverlener (persoon) zich laten opnemen in een kwaliteitsregister dat zijn beroepsorganisatie beheert. Belanghebbenden, zoals patiënten en zorgverzekeraars, kunnen dit register raadplegen om een zorgverlener te vinden die voldoet aan de voor inschrijving in het register gestelde eisen. Omdat echter de meeste zorgverleners in deze registers staan ingeschreven – wat indicatief is voor de hoge kwaliteit van de geleverde zorg in zijn geheel – is dit systeem niet voldoende onderscheidend voor het beoordelen van de kwaliteit van een individuele zorgverlener.

Een poging om de kwaliteit van de zorg met behulp van een procesindicator (in dit geval verslaglegging, het bijhouden van patiëntendossiers) meer onderscheidend te meten, heeft vrijwel een volledige beroepsgroep gefrustreerd. Dit als gevolg van de bovenmatige toename van de administratieve werkdruk en het besef dat het perfect bijhouden van patiëntendossiers niets te maken heeft met de kwaliteit van de geleverde zorg5.

Nu is het begrijpelijk dat zorgverzekeringsmaatschappijen, verenigd in de Stichting Kwaliteitsmonitoring Zorg, juist die verslaglegging centraal hebben staan in hun kwaliteitsaudits. Zorgverzekeringsmaatschappijen, met almaar stijgende winstmarges, zijn belangrijke actoren op de gezondheidszorgmarkt. Een manier voor hen om onderscheidend te zijn is het aanbieden van een polis met een volledige dekking tegen een lage prijs. Door ‘verslaglegging’ te gebruiken voor het operationaliseren van kwaliteit, zijn de voorwaarden voor ‘toptarieven’ zo onaantrekkelijk gemaakt dat de meeste zorgverleners ervoor kiezen hieraan niet (meer) te willen voldoen en tegen lagere tarieven overeenkomsten met zorgverzekeringsmaatschappijen aangaan. Voor een goede polis kunnen zorgverzekeraars zo tegen een lagere prijs goede zorg inkopen.

Inspelend op de noodzaak om de kwaliteit van de geleverde zorg voldoende onderscheidend te meten, loopt op dit moment een pilot waarbij de gerealiseerde behandelresultaten worden gebruikt als indicator voor een kwaliteitsbeoordeling6. Nu is het aannemelijk dat het behandelresultaat voor alle stakeholders een interessante kwaliteitsindicator is. Resultaten zijn immers de uitkomst van een proces en kunnen inzicht geven in de kwaliteit van het volledige proces.

Helaas is het voorspelbaar dat dit initiatief tot ten minste dezelfde frustraties zal gaan leiden als het eerder genoemde perfect bijhouden van patiëntendossiers. Behandelresultaten van individuele zorgverleners zijn immers alleen vergelijkbaar als patiënten random verdeeld worden over de zorgaanbieders. Omdat het onwaarschijnlijk is dat met de introductie van een dergelijk kwaliteitsinstrument het recht van de patiënt op ‘een vrije keus van zorgverlener’ zal verdwijnen, is het aannemelijk dat zorgverleners opnieuw geconfronteerd zullen gaan worden met een enorme administratieve belasting. Deze keer door de inspanningen die nodig zijn voor het vastleggen van alle denkbare effectmodificatoren. Zo zal het niet terecht zijn een zorgverlener als ‘slecht’ te kwalificeren als bij diens patiënten bijvoorbeeld demografische, socio-economische of psychosociale factoren meespelen waarvan bekend is dat die geassocieerd worden met een minder goede prognose.

Onderscheidend zijn in de gezondheidszorg blijkt een uitdaging. Dit geldt niet alleen voor alle betrokken actoren, zoals de individuele zorgverlener, een zorgorganisatie (praktijk) of de beroepsorganisatie die de individuele zorgverlener vertegenwoordigd, maar bijvoorbeeld ook voor het vaststellen of een nieuwe behandeling ook werkelijk beter is dan de bestaande. De onderzoekslijn Kwaliteit en Gezondheidszorg biedt de student de mogelijkheid onderzoek te doen naar mogelijkheden om onderscheidend te zijn.

Onderzoeksveld:

Eigen omgeving/Werkveld docent/Werkveld student/Anders
 
Voorbeeld onderzoeksvragen:
  1. Vanuit het perspectief van de patiënt: Welke zorgverlener kan ik het beste kiezen voor de behandeling van mijn aandoening?
  2. Vanuit het perspectief van de zorgverlener: Is de nieuwe behandeling ook werkelijk beter dan de bestaande?
  3. Vanuit het perspectief van de zorginstelling: Hoe kan ik ervoor zorgen dat de instelling/praktijk onderscheidend wordt?
Voorbeeld vraagstellingen:
  1. Is het verbeteren van de core mobility een werkzame interventie bij patiënten met chronische aspecifieke lage rugpijn in vergelijking met standard care?
  2. Is het mogelijk de patiënt in plaats van een dienst een concreet en tastbaar product te bieden? En is het mogelijk de kwaliteit van dit product te meten?
Binnen deze onderzoekslijn heeft de lector het volgende specifieke onderzoeksthema geïnitieerd: kwaliteit, patiëntverwachtingen en product.

Bronverwijzing

  1. http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg
  2. http://www.nationaalkompas.nl/preventie/thema-s/kwaliteit-van-preventie/wat-is-kwaliteit/#reference_9690
  3. Raadscommissie voor Gezondheidsonderzoek (RGO). Advies kwaliteit van zorg: terreinverkenning en prioriteiten voor wetenschappelijk onderzoek kwaliteit van zorg. Den Haag: RGO, 1990
  4. Cianfrani, Charles A.; West, John E. (2009). Cracking the Case of ISO 9001:2008 for Service: A Simple Guide to Implementing Quality Management to Service Organizations (2nd ed.). Milwaukee: American Society for Quality. ISBN 978-0-87389-762-4
  5. Palm I, Zimmer P, Buur H, Nagelmaeker J, Groot J, Riet van het P, Russchen M, Chimal A ‘Alarmfase rood: fysiotherapie in nood’. Comité Zorg Geen Markt, Actiegroep Fysiotherapeuten in Nood, Wetenschappelijk Bureau SP. April 2013. http://www.zorggeenmarkt.nl/rapport/1304-fysiotherapie.pdf
  6. Weblog Henri Kiers: meten van kwaliteit. http://www.fysionet.nl/actueel/weblog.html